Giữ hồn quê nơi cao nguyên đất đỏ

Giữ “hồn đất” nơi quê mới

Theo quan niệm của đồng bào Tày, Nùng, thổ công là vị thần cai quản đất đai, chứng giám và phù hộ cho cuộc sống của dân làng. Vì vậy, dù đi đến đâu, lập nghiệp nơi nào, đồng bào Tày, Nùng cũng lập miếu thờ để gửi gắm niềm tin tâm linh và lòng tri ân đối với các vị thần đất đã cưu mang, nuôi sống con người.

Ngay từ những ngày đầu đến vùng đất Tây Nguyên sinh cơ, lập nghiệp, đồng bào Tày, Nùng ở xã Tam Giang, tỉnh Đắk Lắk đã chọn những mô đất cao ráo xây miếu thổ công làm nơi sinh hoạt tâm linh, tín ngưỡng. Với bà con nơi đây, miếu thổ công không chỉ là không gian thờ tự, mà còn là trung tâm của thôn, nơi hội tụ linh khí và ký ức cộng đồng, lưu giữ hồn quê.

Nhiều năm qua, đồng bào Tày, Nùng ở xã Tam Giang vẫn duy trì nghi lễ cúng thổ công một cách trang trọng trong những dịp Tết cổ truyền, Tết Thanh minh, rằm tháng 7 âm lịch hay những dịp lễ quan trọng của gia đình… Đặc biệt, vào dịp rằm tháng Giêng hằng năm, lễ cúng thổ công trở thành phần nghi thức quan trọng trong Lễ hội Văn hóa dân gian Việt Bắc của xã Tam Giang.

Trong Lễ hội Văn hóa dân gian Việt Bắc tại xã Tam Giang, lễ cúng thổ công được cử hành tại miếu thổ công ở thôn Tam Hiệp. Ngôi miếu nằm ở vị trí cao ráo, thoáng mát ngay đầu thôn, bên cạnh một cây đa cổ thụ.

Theo lời kể của các bậc cao niên trong thôn Tam Hiệp, thuở trước, trong quá trình những nhóm người đầu tiên tìm đến vùng đất này để khai hoang, lập nghiệp đã có người bị kiệt sức và không qua khỏi ngay tại gốc cây đa đầu làng. Về sau, dân làng lập miếu thờ, coi đó là nơi linh thiêng, vừa để tưởng nhớ người đi trước, vừa để cầu mong sự chở che cho các thế hệ sau.

Nghi lễ kết nối cộng đồng

Với đồng bao Tày, Nùng, rằm tháng Giêng là thời điểm mở đầu một năm mới, một chu kỳ sản xuất mới. Bởi thế, lễ cúng thổ công trong dịp này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Trước ngày thực hành nghi lễ, các gia đình trong thôn đã tề tựu về miếu, cùng nhau quét dọn, chỉnh trang không gian thờ tự. Sáng sớm, mỗi gia đình đã chuẩn bị mâm lễ đưa đến miếu.

Chị Triệu Thị Hoa, người dân thôn Tam Hiệp, xã Tam Giang chia sẻ: Theo truyền thống, trong nghi lễ cúng thổ công, mỗi gia đình sẽ mang đến một mâm lễ, gồm những vật phẩm quen thuộc như gà luộc, xôi, thịt, rượu, hương và các loại bánh truyền thống. Lễ vật giản dị, nhưng gửi gắm sự thành tâm và niềm tin vào sự phù hộ của thần linh.

Thầy cúng thực hiện nghi thức với những lời khấn cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, gia đình bình an, bản làng no ấm. Từng câu khấn như nhịp cầu nối giữa con người với thế giới tâm linh, giữa hiện tại với quá khứ.

Khi thực hiện xong phần nghi lễ, mọi người cùng nhau thụ lộc, quây quần dưới tán cây đa, chia sẻ chuyện làm ăn, chúc nhau năm mới thuận lợi, gặp nhiều may mắn. 

Lễ cúng thổ công trở thành dịp sinh hoạt đầy ý nghĩa, không chỉ gửi gắm niềm tin tâm linh, mà còn là cách giáo dục thế hệ trẻ về cội nguồn, về đạo lý biết ơn và sự gắn kết trong cộng đồng người Tày, Nùng trên vùng cao nguyên đất đỏ.

Ông Triệu Văn Lập - Trưởng thôn Tam Hiệp, xã Tam Giang, cho biết: Thôn hiện có hơn 120 hộ, trên 500 nhân khẩu với 6 dân tộc ảnh em cùng sinh sống, trong đó chủ yếu người Tày, Nùng. Nhiều năm qua, bà con nơi đây vẫn duy trì lễ cúng thổ công để cầu mong các thần linh phù hộ.

Ngoài việc thể hiện sự tri ân, tưởng nhớ những bậc tiền nhân đã có công khai khẩn, mở đất, lập làng, việc thờ cúng thổ công của đồng bào Tày Nùng vừa là sinh hoạt tín ngưỡng, vừa là dịp để người dân gặp gỡ, trò chuyện, trao đổi kinh nghiệm trong cuộc sống, góp phần gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa truyền thống của cộng đồng người Tày, Nùng trên quê hương thứ hai.