Các chàng trai, cô gái Sán Chỉ ngân nga câu hát Soóng Cọ bên bếp lửa hồngNét văn hóa đặc sắc của người Sán Chỉ
Soóng Cọ theo tiếng Sán Chỉ ở Bình Liêu có nghĩa là xướng ca, hát giao duyên, là hình thức sinh hoạt văn hóa có tính cộng đồng cao luôn hiện diện trong cuộc sống sinh hoạt của người Sán Chỉ. Cùng ngân nga điệu hát, thanh niên Sán Chỉ được dịp giao lưu học hỏi. Đôi lứa đang yêu thì dùng lời hát thể hiện tâm tư, tình cảm gửi tới người thương. Người già trong thôn, bản thì dùng lời hát để răn dạy con cháu. Và cứ thế, hát Soóng Cọ gắn bó với người Sán Chỉ trong mọi hoạt động đời sống, xã hội, là tiếng lòng không thể tách rời.
Bà Sẻn Thị Hà, thôn Nà Ếch, xã Húc Động kể, bà biết điệu Soóng Cọ có từ lâu đời lắm rồi. “Trong các đám cưới hay lễ hội đều hát Soóng Cọ, vui và ý nghĩa lắm chứ. Có khi điệu hát ấy hát từ bản này sang bản kia, đâu đâu cũng có thể nghe. Khi thanh niên nam đến nhà thanh niên nữ người Sán Chỉ chơi thì họ sẽ hát, hát từ đêm đến sáng, sáng ra rồi chia tay”.
Không có bất cứ nhạc cụ nào đi kèm, điệu Soóng Cọ của người Sán Chỉ mê hoặc người nghe chỉ bằng giọng hát, bằng những lời ca nhịp nhàng, thi vị như những vần thơ nhiều thanh điệu, đầy xúc cảm. Chị Mảy Thị Kim, cô gái trẻ xã Húc Động cho biết: “Thanh niên trong các thôn, bản mê điệu hát Soóng Cọ lắm. Nhiều đôi chỉ nhờ Soóng Cọ mà yêu nhau rồi nên vợ nên chồng ấy chứ”.
Nhờ Soóng Cọ mà nhiều đôi nên vợ nên chồngLời hát gồm những khổ thơ thất ngôn tứ tuyệt (mỗi khổ thơ gồm 4 câu, mỗi câu 7 tiếng). Soóng Cọ do từng đôi nam nữ, hay một tốp nam, tốp nữ hát đối đáp trong ngày hội Xuân, trong lễ cưới, khi lao động sản xuất, lúc nông nhàn. Bởi tính chất ứng tác đó nên hát Soóng Cọ đòi hỏi người hát phải nhanh trí, giỏi đặt lời mới.
Trước kia, vào ngày hội Soóng Cọ, đồng bào Sán Chỉ còn gọi là Hội hát tháng Ba, thường diễn ra vào cuối mùa Xuân. Lúc đó, khi vụ cấy đã xong, trai gái hò hẹn nhau tụ hội lên đồi, ra suối để bày tỏ tình cảm yêu thương, kể cho nhau nghe những câu chuyện vui buồn, những công việc hàng ngày để quên đi mệt mỏi, chia sẻ những lời tâm sự, ước mơ cho một cuộc sống ấm no.
Nỗ lực khôi phục Soóng Cọ
Theo thời gian, người dân mải mê với cuộc sống mưu sinh trong nhịp sống hiện đại nên hát Soóng Cọ cũng ít nhiều dần mai một. Tuy nhiên, nhận biết được giá trị của loại hình văn hóa mang bản sắc riêng của người Sán Chỉ có thể phát huy trong đời sống xã hội và thu hút du lịch, các địa phương có người Sán Chỉ sinh sống trên địa bàn Bình Liêu đã nỗ lực phục dựng loại hình diễn xướng dân gian này
Theo đó, từ năm 2005, Bình Liêu đã khôi phục và tổ chức thành công ngày hội hát Soóng Cọ. Đồng thời, nâng tầm quy mô theo thời gian và trở thành 1 trong 3 lễ hội văn hóa chính của địa phương. Đến nay, đã dần trở thành nhận diện văn hóa, giúp xây dựng những sản phẩm du lịch giàu tính trải nghiệm cho địa phương. Hội Soóng Cọ cũng đang góp phần nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào Sán Chỉ, trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn.
Việc nâng tầm, mở rộng quy mô Ngày hội Soóng Cọ ở Bình Liêu là một trong các giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Sán ChỉÔng Hoàng Ngọc Ngò - Phó Chủ tịch UBND huyện Bình Liêu, cho biết: Những năm qua, huyện Bình Liêu đã khôi phục được nhiều di sản văn hóa các dân tộc trên địa bàn, trong đó có di sản hát dân ca Soóng Cọ. Huyện sẽ tạo các điều kiện tốt nhất để tổ chức nghiên cứu, bảo tồn, đưa vào trường học truyền dạy cho các em học sinh và tạo điểm nhấn cho sự phát triển du lịch cộng đồng gắn với danh thắng thác Khe Vằn, núi Cao Ly, bản Lục Ngù của xã Húc Động.
