Lễ hội Katê là một trong những tín ngưỡng độc đáo của đồng bào Chăm Bàlamôn. (Ảnh X.H)Khánh Hòa là tỉnh có đông đồng bào Chăm sinh sống với hệ thống di sản văn hóa đặc sắc, đa dạng, nhiều công trình kiến trúc đền, tháp, các lễ hội, phong tục tập quán truyền thống, loại hình văn học nghệ thuật dân gian ca, múa, nhạc... Ngoài ra còn có hệ thống tri thức dân gian được đồng bào Chăm sáng tạo, giữ gìn và trao truyền qua nhiều thế hệ. Trong đó, Lễ hội Katê đã được ghi vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) tỉnh Khánh Hòa vừa ban hành Kế hoạch tổ chức Lễ hội Katê năm 2025, với nhiều hoạt động văn hoá đặc sắc. Theo đó, Lễ hội Katê năm 2025 sẽ diễn ra trong 3 ngày, từ ngày 20 - 22/10/2025, với chuỗi nghi thức truyền thống trang trọng và nhiều hoạt động văn hoá đặc sắc.
Mở đầu là nghi lễ rước y trang Pô Inư Nưgar từ đồng bào người Raglay ở xã Phước Hà về an vị tại đền thờ trong thôn Hữu Đức. Nghi lễ sẽ được tổ chức vào 13 giờ 30 phút ngày 20/10.
Nghi thức đón rước y trang được xem là phần “hồn” của Lễ hội Katê của đồng bào Chăm theo đạo Bàlamôn. Nhưng điều đặc biệt là hàng trăm năm qua, bộ y trang lại do đồng bào dân tộc Raglay, xã Phước Hà cất giữ cẩn thận. Và mỗi khi mùa Katê về, Lễ rước y trang lại được tái hiện một cách trang trọng.
Người Raglay không ai biết họ đã gìn giữ y trang từ khi nào. Chỉ biết rằng, nó được trao truyền cho người con gái trong tộc họ từ nhiều đời nay. Trước giờ, rước y trang được đưa từ thôn Giá, xã Phước Hà về làng Chăm ở thôn Hữu Đức, xã Phước Hữu. Việc cúng y trang sẽ được tiến hành tại hai nhà tộc họ đang giữ y trang, nhưng chỉ có y trang của tộc họ Pa Tâu A Xá được đem đi. Vì người Raglay cho rằng, nếu như y trang của tộc họ kia mất đi hoặc bị rách, thì còn có y trang khác thay thế.
Theo phong tục, y trang phải có mặt trong nghi lễ, đây là quy định của tổ tiên từ xưa để lại cho con cháu đồng bào Raglay. Trước khi diễn ra Lễ hội Katê vài ngày, các tộc họ sẽ đem y trang ra phơi, kiểm tra y trang có bị cũ, hư hỏng và báo lại cho Ban Phong tục đền thờ Pô Inư Nưgar của người Chăm ở Hữu Đức biết, để may hoặc bổ sung y trang.
Vào lúc 6 giờ 30 phút ngày 21/10, tâm điểm Lễ hội sẽ diễn ra với việc Hội đồng Chức sắc và Ban Phong tục các tháp Pô Klong Garai, Pô Rômê, cùng đền Pô Inư Nưgar cùng nhau tiến hành các nghi thức Katê theo truyền thống.
Cuối cùng, trong ngày 22/10, không khí Lễ hội sẽ tiếp tục lan tỏa, được tổ chức tại các làng, tộc họ và trong phạm vi gia đình người Chăm Bàlamôn trên khắp địa bàn tỉnh Khánh Hòa.
Lễ rước y trang được trong Lễ hội Katê là hoạt động văn hóa đặc sắc của đồng bào Chăm Bàlamôn (Ảnh X.H)Cả sư Đổng Bạ - Phó Chủ tịch Hội đồng chức sắc Chăm Bàlamôn tỉnh cho biết: Các chính sách hỗ trợ của Đảng và Nhà nước đã góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào Chăm. Hạ tầng được đầu tư, các chương trình hỗ trợ sản xuất, bảo tồn văn hóa được chú trọng, giúp bà con đồng bào Chăm không chỉ phát triển kinh tế mà còn gìn giữ, phát huy được giá trị văn hóa truyền thống. Nhờ vậy, không khí đón Lễ hội Katê năm nay thêm phần rộn ràng, vui tươi, thể hiện sự phấn khởi và lòng biết ơn của bà con đối với những chính sách thiết thực của Đảng và Nhà nước.
Bên cạnh phần Lễ được tổ chức trang trọng, Sở VHTT&DL tỉnh Khánh Hòa còn phối hợp với các đơn vị tổ chức chuỗi hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch phong phú, đa dạng, đặc sắc nhằm phục vụ nhân dân và thu hút du khách trong nước, quốc tế.
Tiêu biểu như không gian trưng bày, triển lãm văn hóa Chăm sẽ được tổ chức từ ngày 17/10 đến 23/10/2025 tại Nhà trưng bày Tháp Pô Rômê và Tháp Pô Klong Garai, giới thiệu hiện vật, hình ảnh, nghề truyền thống và phong tục tập quán đặc sắc của đồng bào Chăm.
Điệu múa đặc trưng của người Chăm dịp Lễ hội Katê thu hút nhiều người xem (Ảnh X.H)Hội thi Viết chữ Chăm với chủ đề “Sáng nét chữ - Giữ hồn Chăm” tại khu vực Tháp Pô Klong Garai, khuyến khích thiếu nhi và học sinh viết thơ, đoạn văn ngắn bằng chữ Chăm. Hội thi Trò chơi thể thao dân gian tại Khu vực Tháp Pô Klong Garai, với các nội dung thi kéo co, nhảy bao bố và đội lu nước vượt chướng ngại vật, thu hút cả du khách và nhân dân tham gia.
Ngoài ra, hoạt động trưng bày, giới thiệu sản phẩm cũng được tổ chức tại bãi đậu xe khu vực Tháp Pô Klong Garai, với các gian hàng quảng bá ẩm thực, thời trang và sản phẩm đặc thù địa phương.
Theo ông Nguyễn Tấn An, Phó Trưởng phòng Quản lý Văn hóa và Gia đình (Sở VH-TT&DL tỉnh Khánh Hòa), đây là năm đầu tiên tỉnh triển khai Đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị Lễ hội Katê của đồng bào Chăm, giai đoạn 2025 - 2030”. Chính vì thế, tỉnh sẽ có nhiều hoạt động hỗ trợ đồng bào Chăm trong thực hành cách nghi lễ, tín ngưỡng truyền thống của dân tộc mình.
"Với tổng số kinh phí thực hiện đề án cho giai đoạn 5 năm là hơn 10,3 tỷ đồng, sẽ góp phần quan trọng đối với việc đầu tư cơ sở hạ tầng tại các địa điểm diễn ra hoạt động Lễ hội Katê; hỗ trợ điều kiện cơ sở vật chất, các hoạt động văn hóa, nghệ thuật trong thời gian diễn ra lễ hội; xúc tiến tuyên truyền, quảng bá Lễ hội Katê gắn với phát triển du lịch... Hy vọng rằng, bằng việc thực hiện Đề án "Bảo tồn và phát huy giá trị Lễ hội Katê của đồng bào Chăm, giai đoạn 2025 - 2030” sẽ thổi bùng không khí lễ hội trong các làng Chăm", ông An chia sẻ thêm.
