Nghệ nhân gốm Chăm duy nhất ở Lâm Đồng có sản phẩm đạt chuẩn OCOP 3 sao

Nghệ nhân Lương Thị Hòa không chỉ lưu giữ những kỹ thuật thủ công tinh xảo của làng gốm, mà còn sáng tạo, nâng tầm thành gốm mỹ nghệ độc đáo. Đáng trân trọng là, bao năm qua bà vẫn luôn miệt mài truyền dạy cho thế hệ trẻ, góp phần bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể quý giá.

Từ xa xưa, làng nghề gốm thủ công truyền thống Bình Đức, xã Phan Hiệp (nay là xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng) đã nổi tiếng với nhiều nghệ nhân gắn bó cùng các sản phẩm gốm gia dụng như khương, nồi, dụ, trả, hỏa lò, lu đựng nước… 

Các sản phẩm này vừa xinh xắn, vừa mang giá trị thẩm mỹ cao nhờ bàn tay tài hoa của nhiều thế hệ nghệ nhân, điển hình như cố nghệ nhân Đa Thị Đủng, cố nghệ nhân Minh Thị Hồng. Hiện nay, Nghệ nhân Ưu tú Đơn Thị Hiệu đã hơn 85 tuổi. Dù nhiều nghệ nhân đã đi theo quy luật vòng đời, họ vẫn kịp trao truyền nghề cho lớp kế cận như nghệ nhân Lương Thị Hòa, Kim Thị Hồng, Lâm Hùng Sổi, Dụng Thị Mai Linh…

Đặc biệt, nghệ nhân Lương Thị Hòa, 67 tuổi, tuy không sinh ra và lớn lên ở làng Bình Đức nhưng lại rất đam mê nghề gốm. Từ thuở tiểu học, mỗi lần tan trường đi ngang làng gốm Bình Đức, bà thường ghé nhà cố nghệ nhân Minh Thị Hồng tự mày mò học nghề. Nhờ niềm say mê, năng khiếu bẩm sinh cùng nhiều năm kiên trì học hỏi, bà đã trở thành nghệ nhân thực thụ, có tay nghề cao.

Không chỉ làm gốm gia dụng, năm 2011, sau khi được địa phương tạo điều kiện theo học lớp gốm mỹ nghệ tại làng Bàu Trúc (tỉnh Ninh Thuận cũ, nay là Khánh Hòa) trở về, với kiến thức lý luận và kỹ thuật được trang bị, nghệ nhân Lương Thị Hòa còn sáng tạo, nâng cao kỹ thuật gốm mỹ nghệ. Từ đó, bà cho ra đời nhiều sản phẩm như bình cắm hoa, bình nước, lồng đèn, tượng Linga - Yoni, tháp Chăm… được du khách khen ngợi và mua làm quà lưu niệm.

Tay nghề của bà được khẳng định qua 3 lần dự hội thi: Giải Nhất Hội thi nâng cao tay nghề gốm mỹ nghệ lần V/2015, giải Nhì lần III/2013 và giải Nhì lần VI/2016 do Trung tâm Trưng bày Văn hóa Chăm tỉnh Bình Thuận cũ tổ chức vào dịp Tết Nguyên đán và Lễ Katê hằng năm.

Những năm qua, bà được các ngành chức năng mời trình diễn kỹ thuật gốm thủ công mỹ nghệ ở nhiều nơi trong nước vào các sự kiện lớn, phục vụ đoàn khách du lịch trong và ngoài nước theo Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi (giai đoạn I: 2021 – 2025); đồng thời hướng dẫn cho học sinh trải nghiệm, tìm hiểu nghề gốm trong những buổi học ngoại khóa. Năm 2024, nghệ nhân Lương Thị Hòa đã phối hợp Bảo tàng Bình Thuận mở lớp truyền nghề cho 35 học viên địa phương, cùng hơn 10 em đang học tại nhà.

Gần đây nhất, ngày 14/9/2025, nghệ nhân Lương Thị Hòa được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng mời trình diễn gốm thủ công mỹ nghệ tại Đà Lạt trong Lễ công bố Quyết định Thủ tướng Chính phủ công nhận Bảo vật cấp quốc gia cho Bảo tàng Lâm Đồng, thu hút đông đảo khách tham quan.

Nhờ bề dày hoạt động và sự sáng tạo trong nâng cao kỹ thuật, nghệ nhân Lương Thị Hòa đã được UBND huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận (cũ) công nhận bộ gốm Chăm mang thương hiệu Sơn Hòa đạt chuẩn sản phẩm OCOP hạng 3 sao năm 2024. Đây là trường hợp duy nhất một nghệ nhân gốm Chăm tại Bình Thuận có sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 sao từ trước đến nay.

Đặc biệt, năm 2022, “Nghệ thuật làm gốm của người Chăm” đã chính thức được UNESCO đưa vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Việc nghệ nhân Lương Thị Hòa miệt mài sáng tạo và truyền dạy nghề, không chỉ góp phần bảo tồn làng nghề Bình Đức mà còn góp phần gìn giữ, phát huy giá trị của di sản văn hóa phi vật thể độc đáo này.