Già Đinh Văn Thảo (giữa) và bộ chiêng quý của mình. (Ảnh Huy Trường)Tôi gặp già Đinh Văn Thảo (65 tuổi) trong một chuyến công tác ở xã vùng cao Canh Liên, tỉnh Gia Lai.
Trong ngôi nhà sàn truyền thống của người Ba Na, già Thảo đem ra cho chúng tôi xem những bộ chiêng cũ có niên đại hàng chục năm. Đối với già, đây như một trong những báu vật của gia đình.
“Ngày xưa, gia đình đổi bằng một con trâu mộng lớn để có được bộ chiêng này. Giữ đến hôm nay, là cả một hành trình nâng niu. Mỗi dịp hội làng, mọi người cùng hòa vào tiếng cồng, tiếng chiêng, nhảy múa quanh bếp lửa. Hạnh phúc nào hơn thế”, già Thảo cười nói.
Không chỉ cất giữ, ông còn sẵn sàng cho mượn để lớp trẻ luyện tập, biểu diễn mỗi khi làng có dịp lễ hội. Những thanh âm mỗi lần ngân vang không chỉ gợi nhắc truyền thống, mà còn là cách để thế hệ trẻ thêm tự hào và yêu quý di sản của cha ông.
Còn ở vùng cao Vĩnh Thịnh, ông Đinh Văn Đem (55 tuổi) là một trong những người đang âm thầm bảo tồn nhạc cụ truyền thống của dân tộc Ba Na.
Ông Đinh Văn Đem biểu diễn đàn T'rưng tại Liên hoan âm nhạc đồng bào DTTS ở Vân Canh (Bình Định cũ). (Ảnh Huy Trường)Biết chơi đàn T’rưng từ năm 12 tuổi, ông đã tham gia nhiều lễ hội lớn nhỏ, làm say lòng người bằng tiếng đàn réo rắt như tiếng thác đổ, nước chảy qua từng thanh nứa dưới đôi bàn tay nhanh thoăn thoắt.
“Ngày trước, nhiều người biết và chơi nhạc cụ dân tộc, nhưng theo thời gian, người chơi ngày càng ít. Vì vậy, ngoài biểu diễn, tôi thường đến các lớp bồi dưỡng để hướng dẫn các bạn trẻ cùng đam mê”, ông Đem chia sẻ.
Ngược về xứ Quảng, trên những miền non cao của núi rừng, không khó để bắt gặp những già làng, Người có uy tín ngày đêm gìn giữ thanh âm của đồng bào mình. Ông Đinh Thanh Sơn, dân tộc Xơ Đăng, ở xã Sơn Tây Thượng, tỉnh Quảng Ngãi là một trong những người như vậy.
Bằng tâm huyết và trách nhiệm, ông cùng những Người có uy tín tại địa phương đã vận động bà con bảo tồn nhạc cụ, làn điệu dân ca và các điệu múa truyền thống.
Ông Đinh Thanh Sơn (giữa) hướng dẫn người dân chơi nhạc cụ và biểu diễn cồng, chiêng. (Ảnh Hoài Phan)Nhờ công sức ấy, đến nay Sơn Tây Thượng đã có khoảng 10 câu lạc bộ văn hóa, trở thành điểm sinh hoạt sôi nổi gắn với phát triển du lịch miền núi.
“Địa phương hiện có nhiều nghệ nhân sẵn sàng truyền dạy nhạc cụ, điệu múa cho thế hệ trẻ. Các câu lạc bộ cũng rất tích cực trong tập luyện và biểu diễn", ông Sơn cho biết.
Nơi núi rừng Trường Sơn, già Clâu Nhím (77 tuổi), ở xã Đông Giang, TP. Đà Nẵng không chỉ là Người có uy tín mẫu mực ở địa phương, mà còn là “kho tự liệu sống” về văn hóa Cơ Tu.
Với đôi tay khéo léo, tâm hồn nghệ sĩ và tình yêu sâu sắc với văn hóa dân tộc, ông tự học, tự chơi và làm chủ hơn chục loại nhạc cụ truyền thống như đàn abel, khèn, sáo, đàn dây, trống, tù và... Ông còn tự tay chế tác từng cây sáo, chiếc đàn, chạm khắc hoa văn đặc trưng của đồng bào mình.
Già Clâu Nhím biểu diễn nhạc cụ dân tộc. (Ảnh: Huy Trường)Già Clâu Nhím bảo, mỗi nhạc cụ mang trong mình một “linh hồn”, không chỉ ngân vang đúng âm thanh, mà còn cất giữ tiếng lòng của bản làng.
Già Nhím không nhớ nổi mình đã đi qua bao nhiêu bản làng, gặp bao nhiêu người để sưu tầm lời ru cổ, các làn điệu dân ca, nghi lễ truyền thống… Giờ đây, những di sản quý ấy đang được già trao truyền lại cho người trẻ như một cách trả ơn với quê hương.
Không chỉ già Nhím, già Thảo hay ông Sơn, hàng ngàn nghệ nhân, già làng, Người có uy tín ở khắp mọi miền Tổ quốc đang ngày ngày giữ gìn di sản văn hóa dân tộc bằng tất cả tấm lòng và sự bền bỉ thầm lặng. Nhờ có họ, những thanh âm của đại ngàn đã được lưu giữ, trao truyền và sẽ còn ngân mãi đến những thế hệ mai sau…
