Bao đời nay, người Dao Thanh Y ở Ba Chẽ vẫn giữ tục phơi trang phục truyền thốngTheo quan niệm của người Dao Thanh Y vùng cao này, ngày Rằm tháng 7 âm lịch được coi là thời điểm giao thoa giữa âm và dương. Tương tự như quan niệm của người Kinh, đây cũng là ngày xá tội vong nhân, một dịp lễ trọng đại, mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc đối với cộng đồng. Vào ngày này, bà con địa phương thực hiện các nghi lễ để tưởng nhớ và cầu siêu cho các linh hồn.
Theo ông Đặng A Mản, Nghệ nhân dân gian Việt Nam, thôn Nam Hả Trong, xã Nam Sơn cho biết, người Dao Thanh Y thường ăn Rằm tháng 7, từ ngày 12 đến 14/7 âm lịch. Khi cúng Rằm, con cháu đốt trang phục giấy cho các cụ trong gia tiên. Đặc biệt ngoài đốt trang phục âm, thì ngày 14/7, con cháu sẽ phơi trang phục truyền thống để báo với tổ tiên chứng giám lòng thành của con cháu.
“Theo quan niệm của người Dao Thanh Y, thì ngày 14/7 cũng là ngày có không khí mát mẻ nhất trong năm, trang phục truyền thống của phụ nữ và thầy cúng ngày xưa đều được nhuộm bằng vải chàm, nên khi phơi trang phục vào ngày này có ý nghĩa là để hóng không khí mát mẻ, làm sạch bụi bẩn và không bị bạc màu...”, ông Mản chia sẻ.
Trang phục truyền thống của người Dao Thanh Y ở huyện Ba ChẽTrang phục truyền thống của người Dao Thanh Y ở huyện Ba Chẽ khá đơn giản, với màu đen chủ đạo và ít họa tiết thêu trên thân áo. Sự kết hợp tinh tế giữa khăn, mũ, áo, yếm, váy, quần và xà cạp đã tạo nên một bộ trang phục nữ tôn lên vẻ duyên dáng, thanh thoát, nhẹ nhàng của chị em.
Cầm trên tay những bộ trang phục truyền thống, chị Triệu Thị Phương, thôn Lò Vôi, xã Nam Sơn chia sẻ: "Có những bộ tôi mặc nhiều lần, nhưng cũng có bộ chỉ mặc hai lần vào những dịp đặc biệt và ngày cưới của tôi. Tôi giữ và treo cẩn thận lắm".
Còn trang phục áo dài truyền thống của thầy cúng người Dao Thanh Y được làm từ chất liệu vải tự nhiên, chủ yếu là màu đen hoặc màu đỏ đậm và thường được trang trí với các hoa văn, họa tiết đặc trưng của dân tộc Dao; kèm theo đó là khăn đội đầu màu đen hoặc đỏ và vòng cổ...
Trang phục thầy cúng không chỉ là sự kết hợp của các yếu tố trang trí, mà còn mang một ý nghĩa rất sâu sắc trong các nghi lễ của người Dao Thanh Y, thể hiện sự tôn trọng đối với các thế lực tâm linh và đảm bảo sự linh thiêng trong các nghi thức cúng bái, cầu an, hoặc các lễ hội.
Trang phục truyền thống không chỉ là sản phẩm văn hóa, mà còn là niềm tự hào của mỗi dân tộc, đồng thời là phương tiện chuyển tải những quan niệm về vũ trụ, nhân sinh của cộng đồng qua các hoa văn, họa tiết thêu, in trên từng bộ trang phục. Khi khoác lên mình trang phục dân tộc, mỗi người đều cảm nhận và tự ý thức về bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Với người Dao Thanh Y, trang phục của họ không chỉ phản ánh đậm nét tín ngưỡng, mà còn là sự biểu hiện của đời sống sinh hoạt, lao động trong một không gian và thời gian cụ thể, gắn liền với những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng.
Người Dao Thanh Y ở Ba Chẽ vẫn giữ tục phơi trang phục truyền thống của phụ nữ và thầy cúng vào ngày 14 tháng 7 âm lịch hàng nămLà người am hiểu nhiều về phong tục, tập quán của người Dao Thanh Y tại huyện Ba Chẽ, anh Hoàng Văn Đức, thôn Lò Vôi, xã Nam Sơn bày tỏ niềm tự vào về phong tục truyền thống của dân tộc mình: “Tục phơi trang phục truyền thống của phụ nữ và thầy cúng vào ngày 14 tháng 7 âm lịch hàng năm, đã có từ nhiều đời nay của người Dao Thanh Y chúng tôi. Chúng tôi luôn trân trọng và ý thức trong việc giữ gìn những bộ trang phục truyền thống ấy”.
Việc duy trì tục phơi trang phục truyền thống trong sinh hoạt của người Dao Thanh Y ở Ba Chẽ, không chỉ là một nét văn hóa độc đáo, mà còn thể hiện lòng trân trọng và ý thức bảo tồn di sản văn hóa dân tộc. Đây cũng là cách mà cộng đồng người Dao Thanh Y gìn giữ và phát huy những nét đẹp truyền thống, góp phần làm phong phú thêm bức tranh văn hóa đa dạng của 54 dân tộc anh em trong đại gia đình Việt Nam.
