Tái hiện Lễ hội Cúng thần núi, cúng thần rừng của đồng bào dân tộc Cơ Tu tại “Ngôi nhà chung”

Buổi lễ tái hiện còn có sự tham gia của nhóm đồng bào dân tộc Cơ Tu, Tà Ôi đang hoạt động thường xuyên tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam và sự tham dự của nhóm đồng bào dân tộc Ba Na, Xơ Đăng cũng đang hoạt động thường xuyên tại đây và đông đảo du khách tham quan.

Lễ hội Tác Giảng Ka Coong, Tấc Giàng Xứ (cúng thần núi, cúng thần rừng) của dân tộc Cơ Tu huyện A Lưới, TP. Huế là một trong những lễ hội quan trọng và đặc sắc nhất, thường diễn ra sau 3 hoặc 5 năm, khi trong bản thường xuyên diễn ra những điều bất lợi như mất mùa, con cháu ốm đau, bị tai ương.

Lễ hội được tổ chức với ý nghĩa để tạ ơn thần núi, thần rừng, thần sông, thần suối đã cho con cháu, làng bản sản vật, cho con cháu có cuộc sống ấm no, hạnh phúc, mùa màng bội thu, sức khỏe bình an. Cầu mong các Giàng, các vị thần linh tiếp tục phù hộ độ trì con cháu vào rừng săn bắt hái lượm an toàn, làng bản sung túc hơn, mùa màng bội thu hơn, sức khỏe bình an.

Sau đó tất cả con cháu cầm con gà để con gà mang theo điều bẩn ra khỏi cơ thể, ra khỏi bản làng. Con gà này tuyệt đối không được ăn. Sau khi cúng xong, già làng cầm con gà ném xa sau nhà.

Lễ hội Tác Giảng Ka Coong và Lễ hội Tắc Giảng Xứ thực chất chỉ là một. Tuy nhiên, Lễ hội Tắc Giảng Ka Coong được cúng trong phạm vi rộng, cúng cả một xứ, một vùng đất, ở đó có thần bảo vệ làng bản gọi là Ca Neeh. Khi cúng phải có vật tế là con trâu, con dê và các lễ vật khác kèm theo và địa điểm cũng là ở sân của làng.

Lễ hội Tắc Giàng Xứ (cúng thần rừng) được cúng trong phạm vi hẹp, tại một cánh rừng, hoặc ở một ngọn núi cụ thể. Vật tế là con dê, con heo kèm theo các lễ vật khác và địa điểm cúng là tại một ngọn núi, cánh rừng cụ thể.

Lễ hội cúng thần núi, cúng thần rừng đều giống nhau. Gồm các nghi thức cúng như: Nghi thức A Xa A Rah đu mập (nghi lễ tẩy rửa); nghi thức Lễ tắc du lạu (tạm dịch là cúng sạch); nghi thức đâm lễ vật và nghi thức cúng lễ vật đã chín.

Trước khi tổ chức nghi thức tiếp theo, trưởng làng, trưởng họ tổ chức họp bàn lần 2, phân công nhiệm vụ cho từng người, quan trọng nhất là làm cột nêu và bông nêu.

Trưởng làng, trưởng họ mời đông đủ con cháu tập trung tại nhà trưởng làng, trưởng họ, tiến hành nghi thức A Xa A Rah đu mập (nghi lễ tẩy rửa) những điều nhơ bẩn, ô uế mà con cháu trong làng vô tình gây ra. Bởi theo quan niệm của người Cơ Tu, nếu không làm lễ tẩy rửa, thì làng bản không được sạch sẽ, lễ hội không thành công, vì Giàng không chấp nhận.

Ngay sau khi làm nghi thức tẩy rửa, 2 hoặc 3 ngày sau là phải làm lễ hội. Để lâu con cháu sẽ vô tình làm nhơ bẩn lại, thì Giàng không chấp nhận.

Nghi thức Lễ tắc du lạu (tạm dịch là cúng sạch), chuẩn bị mâm cỗ cúng sạch dành cho các vị Giàng thưởng thức. Trưởng làng sẽ đọc lời khấn, xin được các vị Giàng vui lòng mát dạ đón nhận.

Nghi thức đâm lễ vật (lễ vật chủ đạo của lễ hội là trâu đực hoặc dê đực), đây là linh vật chính con cháu làng bản người Cơ Tu dâng lên thần núi, thần rừng, thần sông, thần suối. Cầu mong đầu linh vật ôm lấy cây nêu, che chở, bao bọc con cháu làng bản.

Nghi thức cúng lễ vật đã chín: Lễ vật đã chín được đặt trên Pa Ra linh thiêng kính dâng Giàng, trưởng làng, trưởng họ vừa đọc các lời cầu khấn, vừa mời các lễ vật cho các vị thần linh và ném A Nooi lên mái Pa Ra.

Theo quan niệm, nếu A Nooi mắc trên mái Pa Ra thì Giàng vui mừng đón nhận, mọi điều suôn sẻ, hạnh phúc, đủ đầy. Sau phần lễ, mọi người phấn khởi hòa cùng tiếng chiêng, khèn bè, tù và... vui mừng chúc tụng buổi lễ đã thành công.

Lễ hội Cúng thần núi, cúng thần rừng của người Cơ Tu là một trong lễ hội đặc sắc có từ lâu đời, luôn được đồng bào Cơ Tu bảo tồn, gìn giữ. Buổi lễ được tái hiện tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam đã góp phần giới thiệu văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Cơ Tu đến với các dân tộc và đông đảo du khách tham quan.