Cây đu ngày Tết ở quê nhà

Dựng cây đu, dựng niềm tin đầu năm

Thôn Thanh Khê, xã Nam Trực, tỉnh Ninh Bình – nơi tôi sinh ra và lớn lên là một ngôi làng cổ, nép mình bên con đê sông Đào. Người dân trong thôn quanh năm gắn bó với ruộng đồng và đã quen với nếp sinh hoạt dung dị như bao miền quê vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Với mỗi người dân trong thôn, những ngày giáp Tết không chỉ là lúc nghỉ ngơi sau mùa vụ vất vả mà còn là khoảng thời gian sum họp thiêng liêng với gia đình. Những người con đi làm ăn xa lại trở về, mang theo câu chuyện của một năm đã qua và niềm vui đoàn tụ hiện rõ trên từng gương mặt.

Ai cũng mở lòng đón xuân theo cách riêng, nhưng khi cùng tụ họp dưới gốc đu đầu làng, mọi khoảng cách dường như được xóa nhòa. Tiếng cười nói rộn ràng hòa vào nhau, lan xa trong buổi sớm đầu năm, tạo nên bầu không khí ấm áp, thân thương và gắn kết tình làng nghĩa xóm.

Người Thanh Khê vẫn truyền tai nhau rằng Tết ở quê vui nhất là được chơi đu. Cụ Vũ Văn Nghiễn, người nhiều năm phụ trách việc dựng đu của làng kể rằng, cây đu không chỉ là một trò chơi dân gian mà còn mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc. Đó là nơi người dân gửi gắm ước mong về một năm mới bình an, mùa màng thuận lợi. Vì vậy, dù thời gian trôi qua với nhiều thay đổi, vị trí dựng đu vẫn luôn được giữ nguyên ở khoảng đất trống cạnh ngôi đền thờ Thành hoàng làng. Đây cũng là hướng xuất hành đầu năm và là con đường quen thuộc dẫn người xa quê trở về.

Khi những ngày cuối năm đến gần, các bậc cao niên trong làng bắt đầu chọn tre dựng đu. Việc chọn tre được thực hiện rất cẩn thận. Phải là những cây tre già, thẳng và chắc mới đủ tiêu chuẩn làm cột. Bốn cây cột chính tượng trưng cho sự vững vàng, nên thường được lấy từ những gia đình có cuộc sống êm ấm, con cháu hiếu thảo. Những cây tre bánh tẻ nhỏ hơn được dùng làm ròng rọc và tay vịn. Riêng phần mõ đu, nơi người chơi đứng lên, phải làm từ gốc tre già, bền chắc.

Theo cụ Đoàn Minh Tâm, một thầy giáo cao tuổi trong làng, mỗi bộ phận của cây đu đều mang ý nghĩa tượng trưng riêng. Vì thế, chỉ một số ít gia đình được chọn góp tre. Với người dân Thanh Khê, đó là niềm tự hào lớn, như một sự ghi nhận của cộng đồng đối với nếp sống và truyền thống gia đình. Cây đu vì thế không đơn thuần là một trò chơi mà còn là biểu tượng cho sự đoàn kết và niềm tin chung của cả làng.

Sáng sớm ngày cuối cùng của năm cũ, người dân trong thôn đã náo nức tập trung ngoài bãi đu. Ai cũng sẵn sàng góp một tay dựng đu: người đào hố, người giữ cột, người buộc dây. Trong khoảnh khắc ấy, mọi người đều cảm nhận rõ rệt mùa xuân đang đến, bắt đầu từ chính sự chung sức, đồng lòng.

Bay lên cùng mùa xuân

Thời khắc quan trọng nhất để bắt đầu một năm mới là lúc Giao thừa. Lúc này, vị cao niên được trọng vọng nhất sẽ chủ trì một mâm lễ nhỏ dưới gốc đu. Khi tiếng trống, tiếng chuông vang lên trong khoảnh khắc chuyển giao năm cũ và năm mới, bài văn khấn được cất lên để cầu mong một năm bình an, may mắn. Sau đó, cụ cao niên đẩy chiếc đu đi nhịp đầu tiên, chính thức mở đầu lễ khai đu.

Từ sáng mùng Một, bãi đu trở thành nơi đông vui nhất làng. Khách đến chúc Tết nếu được mời chơi đu thường vui vẻ nhận lời. Người dân quê tôi quan niệm rằng đánh đu đầu năm sẽ mang lại sự hanh thông và may mắn. Đó cũng là cách chúc nhau một năm mới tốt lành.

Đánh đu nhìn qua có vẻ đơn giản nhưng để đu bay cao và đẹp lại cần sự khéo léo và dũng cảm. Người chơi đứng trên mõ tre, tay nắm chắc dây đu ngang ngực. Nếu đánh đôi, hai người đứng xen chân, mặt hướng vào nhau. Ban đầu cần người phía dưới đẩy lấy đà, sau đó người chơi tự nhún để chiếc đu vút lên. Khi đu lên cao, người chơi có cảm giác như đang bay giữa bầu trời xuân.

Tiếng reo hò cổ vũ vang lên không ngớt. Trẻ nhỏ đứng xem với ánh mắt thích thú, còn người lớn thì cười nói rôm rả. Mỗi nhịp đu đưa lên cao là một lần niềm vui lan tỏa. Trò chơi giản dị ấy đã trở thành ký ức đẹp trong lòng bao thế hệ người Thanh Khê.

Theo năm tháng, cuộc sống có nhiều đổi thay nhưng cây đu ngày Tết vẫn được người dân gìn giữ. Nó không chỉ mang lại niềm vui mà còn nhắc nhở mọi người về cội nguồn và truyền thống quê hương. Mỗi mùa xuân về, khi chiếc đu lại vút lên giữa bầu trời, người Thanh Khê như được tiếp thêm niềm tin và hy vọng cho một năm mới tốt đẹp.