Chị Aya (bên trái ảnh) đang cùng bạn chia sẻ ứng dụng từ điển số tiếng Kinh - Ba NaTốt nghiệp ngành Công nghệ điện tử máy tính, Học viện Công nghệ bưu chính viễn thông cơ sở tại TP. Hồ Chí Minh, năm 2014, cô gái Ba Na Aya đã quyết tâm trở về với buôn làng và công tác tại Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Đak Đoa (trước sáp nhập - hiện là Trung tâm Văn hóa - Thông tin và Thể thao xã Đak Đoa).
Năm 2019, khi được giao biên dịch, đọc bản tin tiếng Ba Na của đơn vị, chị Aya bắt đầu tìm hiểu sâu về chữ viết của dân tộc mình. Từ đây, chị tự nhận thấy kiến thức của mình về tiếng Ba Na còn khá hạn chế và đã đăng ký theo học lớp tiếng Ba Na tại Trung tâm Giáo dục thường xuyên huyện Đak Đoa (trước sáp nhập).
Chị Aya tìm hiểu sâu về chữ viết, phát âm của dân tộc Ba Na thông qua các từ điển, tư liệuAya cho biết: “Trước khi đi học, tôi không nghĩ người Ba Na lại nhiều nhóm đến vậy. Các nhóm lại có những ngôn từ khác nhau, nếu không tìm hiểu sẽ không thể nào biết được. Tôi mượn được cuốn từ điển tiếng Kinh - Ba Na bản giấy để sao chép. Nó khá dày, lại không phổ biến và bất tiện khi phải cầm theo bên người nên tôi chợt nghĩ đến việc tạo một ứng dụng số hóa có thể sử dụng từ điển trên máy tính, điện thoại có thể mang theo bất cứ nơi đâu và ai cũng có thể truy cập, sử dụng được”.
Nghĩ là làm, tháng 8/2024, Aya bắt tay vào viết ứng dụng “Từ điển tiếng Kinh - Ba Na”. Với kiến thức được học trong trường Đại học với những công nghệ hiện đại, trong đó có ngôn ngữ lập trình đã giúp Aya có nền tảng sử dụng công nghệ số. Tuy nhiên, vì công nghệ có nhiều thay đổi so với lúc học nên Aya phải mày mò, học hỏi từ nhiều bạn bè về ngôn ngữ lập trình mới. Bên cạnh đó, việc viết ứng dụng cần nhiều thời gian, trong khi Aya chỉ có thể làm vào lúc rảnh rỗi sau khi hoàn thành công việc ở cơ quan và gia đình.
Ứng dụng "Từ điển tiếng Kinh - Ba Na" với gần 6.000 từ do Aya viết có tích hợp cách phát âm Để hoàn thiện từ điển số này, Aya phải nhập thô dữ liệu từ cuốn từ điển bản giấy Kinh - Ba Na được xuất bản năm 1994 do Sở Giáo dục và Đào tạo Gia Lai biên soạn, ông Siu Pêt làm chủ biên. Đây là cuốn từ điển tương đối đầy đủ với hơn 3.000 từ thông dụng dành cho những nhóm người Ba Na khác nhau.
Song song với việc nhập thô dữ liệu từ bản giấy lên máy tính, Aya còn phải bổ sung thêm nhiều từ ngữ mới, những câu ví dụ thực tế trong đời sống và viết code để đưa dữ liệu lên ứng dụng với tổng cộng gần 6.000 từ.
Đặc biệt, Aya còn tự mình thu âm cách phát âm cho gần 6.000 từ này và tích hợp vào từ điển số. Aya cho hay: “Hầu hết các từ cuốn từ điển giấy đều đã ghi chú cách phát âm nhưng không phải ai cũng hiểu và phát âm đúng. Bởi vậy, tôi đã tận dụng lợi thế của công nghệ số để tích hợp phần phát âm này vào với từng từ ngữ. Tuy mất rất nhiều thời gian, nhưng tôi vẫn cố gắng vì đó là công việc yêu thích của mình”.
Sau khoảng thời gian miệt mài, tháng 8/2025, Aya đã hoàn thành công trình này. Ứng dụng cho phép tra cứu nhanh tiếng Kinh - Ba Na, tích hợp chức năng phát âm, hoạt động ổn định trên hệ điều hành Android và iOS. Hiện tại, Aya đã mở link cho tất cả mọi người có thể truy cập tại địa chỉ https://tudienbahnar-aya.netlify.app/ để tra cứu nhanh chóng, tiện lợi và hoàn toàn miễn phí. Ứng dụng đã nhận được nhiều phản hồi tích cực từ bạn đọc.
Ứng dụng từ điển số tiếng Kinh - Ba Na được mọi người đón nhận, phản hồi tích cực tạo thuận lợi trong công tác, học tậpAnh Y Minh Sơn - công chức xã Đak Đoa cho biết: "Mình cảm thấy rất vui khi có một ứng dụng từ điển Kinh - Ba Na được ra đời. Ứng dụng này không chỉ giúp mình và thế hệ trẻ dễ dàng tra cứu, học hỏi và sử dụng đúng ngôn ngữ của dân tộc mình, mà còn góp phần gìn giữ, bảo tồn bản sắc văn hóa Ba Na trong thời đại công nghệ số".
Em Khăo, lớp 8, trường THCS Võ Thị Sáu, xã Đak Đoa chia sẻ: Thông qua ứng dụng từ điển Kinh - Ba Na, em dễ dàng tra cứu những từ ngữ chưa được hiểu hết, phát âm chuẩn hơn, thuận tiện cho việc học của em tại trường”.
Aya vinh dự nhận danh hiệu Thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác tỉnh Gia LaiChị Mai Thị Như Ngọc, Bí thư Đoàn xã Đak Đoa cho biết: “Aya là một nữ thanh niên rất năng động, nhiệt tình tham gia các phong trào của đoàn, đội hướng về cộng đồng. Đặc biệt, chị Aya rất tâm huyết với công tác bảo tồn nét đẹp văn hóa Ba Na. Trong đó, việc tạo ta ứng dụng từ điển số tiếng Kinh - Ba Na rất hữu ích không chỉ cho người Ba Na mà còn cho cán bộ, công chức khi công tác tại vùng dân tộc Ba Na có thể dễ dàng tiếp cận, học tập, giao tiếp, để từ đó đạt được hiệu quả công tác tốt hơn”.
Nói về mong muốn của mình, Aya bày tỏ: Tôi hy vọng sẽ có cơ quan nhà nước hoặc đơn vị tiếp quản lại công trình để đưa ứng dụng này phát triển rộng rãi hơn cho nhiều người có thể tiếp cận. Tôi sẵn sàng bàn giao toàn bộ dữ liệu mà bản thân đã làm thời gian qua với mong muốn ngôn ngữ của dân tộc Ba Na được lưu truyền mãi.
