Ghe Ngo độc mộc trở lại, tạo khí thế mới cho Lễ hội Ooc Om Bok 2025

Ghe Ngo là nét văn hóa đặc trưng của đồng bào Khmer, và đua ghe Ngo đã trở thành môn thể thao không thể thiếu trong Lễ hội Ooc Om Bok tại Đồng bằng sông Cửu Long. Toàn vùng hiện có trên 100 đội ghe Ngo.

Theo các tài liệu, môn thể thao này xuất phát từ đời sống cư dân sông nước. Trước kia, phương tiện đi lại chủ yếu là ghe, xuồng với nhiều loại khác nhau như ghe sa chon, ca môl, ca hâu và đặc biệt là ghe Ngo. Sau những ngày lao động vất vả, người dân tổ chức đua ghe để vui chơi, rèn luyện sức khỏe.

Ban đầu, ghe Ngo thường được đục từ thân cây sao nguyên khối, chỉ có 9 -10 tay chèo. Về sau, để ghe chạy nhanh hơn, người ta kéo dài thân ghe, tăng số tay chèo lên 50 - 60 người như hiện nay.

Theo Thượng tọa Trần Duyên, Trụ trì chùa Cos Thum (tỉnh Cà Mau), trước giải phóng, nhiều chùa đưa ghe Ngo từ Campuchia về hoặc ghép từ ghe ca môl mua của người Chăm ở Châu Đốc.

Tuy nhiên, sau nhiều thập kỷ, ghe Ngo độc mộc dần biến mất. Các đội chuyển sang ghe Ngo ván ghép. Nhiều nguyên nhân dẫn đến sự mai một của ghe Ngo độc mộc, một phần vì khó tìm những cây cổ thụ đủ lớn, không có thợ biết đóng ghe độc mộc, trong khi đó đóng ghe Ngo ván ghép tiện lợi, dễ đóng, dễ sửa chữa. Đặc biệt, tốc độ ghe Ngo ván ghép thời đó được đánh giá có tốc độ nhanh hơn ghe Ngo độc mộc cổ xưa.

Thượng tọa Liêu Huyền, Trụ trì chùa Bưng Cóc, xã Mỹ Hương, Thành phố Cần Thơ bày tỏ: Hồi xưa là các cụ đua ghe Ngo độc mộc, không cột cây cần câu chỉ quấn cây mây ngay giữa ghe. ghe độc mộc hồi xưa phần đáy ghe thường là cây độc mộc nguyên khối, khi nào cây nhỏ không đủ kích thước lớn mới thêm ván nhảy. Sau đó, người ta nhận thấy tốc độ nhanh ghe Ngo độc mộc không bằng ván ghép nên đa số các chùa chuyển sang đóng ghe Ngo ván ghép đến nay.

Bất ngờ, tại Lễ hội Oóc Om Bóc - Đua ghe Ngo và Tuần Văn hóa, Thể thao, Du lịch tỉnh Sóc Trăng lần thứ I năm 2024, đội ghe chùa Cos Thum (tỉnh Cà Mau) đã đưa một chiếc ghe Ngo độc mộc trở lại đường đua sau hàng chục năm vắng bóng. Không chỉ gây ấn tượng mạnh, chiếc ghe này còn giành hạng Nhì ở nội dung 1.200m nam.

Thượng tọa Trần Duyên cho biết: ghe Ngo độc mộc Campuchia có chiều dài ngắn hơn, số nhịp dầm ít (7 - 8 nhịp), nên tốc độ nhanh và lướt đi nhẹ nhàng. Đây chính là lý do ông quyết định đưa ghe độc mộc từ Campuchia về tham dự lễ hội. Nhiều khán giả nhận xét ghe độc mộc di chuyển mượt mà, dầm chèo không đều nhưng ghe vẫn lướt nhanh, tạo cảm giác rất đẹp mắt.

Chiến thắng này khơi dậy niềm tin và hứng khởi trong cộng đồng Khmer về giá trị của ghe Ngo độc mộc. Tại Cà Mau và Cần Thơ, nhiều chùa đã bắt đầu đầu tư ghe Ngo độc mộc thay cho ghe Ngo ván ghép, như chùa Cos Thum (Cà Mau), chùa Ngan Dừa, chùa Chrôi Tưm Chắs (Cần Thơ), cùng nhiều chùa khác ở Sóc Trăng cũ.

Ông Sơn Thái Hiền, HLV đội ghe Ngo chùa Chrôi Tưm Chắs (TP. Cần Thơ), cho biết: “Trước đây, chùa có 3 ghe ván ghép, mỗi lần vận chuyển cây cần câu rất vất vả, nay nguồn cây cũng khó kiếm. Vì vậy, chúng tôi chuyển sang ghe Ngo độc mộc, vừa tiện lợi vừa nhẹ nhàng hơn cho vận động viên. Đây là năm đầu tiên chùa tham gia với ghe Ngo độc mộc, nên chúng tôi đang tập trung huấn luyện kỹ thuật bơi phù hợp.”

Hiện, nhiều chùa tại Cà Mau và Cần Thơ đã hoàn thành đóng ghe Ngo độc mộc từ cây sao nguyên khối và bước vào giai đoạn tập luyện. Việc khôi phục ghe Ngo độc mộc không chỉ góp phần bảo tồn và phát huy giá trị thể thao - văn hóa của đồng bào Khmer, mà còn tạo thêm khí thế mới cho Lễ hội Oóc Om Bóc năm 2025, hứa hẹn mang đến những cuộc đua đầy sôi động ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long.