Trong quan niệm của đồng bào Co, xã Thanh Bồng nói riêng và các xã vùng cao tỉnh Quảng Ngãi nói chung, núi rừng, sông suối đều có thần linh ngự trị, cai quản. Nếu vào ngày này, ai lên nương rẫy, làm những công việc “đụng chạm” tới núi rừng sẽ làm phật ý thần linh và bị quở trách.
Từ sáng sớm, bào Co ở xã Thanh Bồng đã tập trung bên bờ sông để thực hiện nghi thức Đắp chăn săn cá. (Ảnh: T.Hậu)Ông Hồ Thanh Hùng (60 tuổi), Người có uy tín ở tổ 2, thôn Môn cho hay: Tích xưa kể rằng, những bậc cao niên thường hay dặn dò bà con không nên thăm nương, rẫy vào ngày mùng 7 Tết. Bởi, ngày đó có nhiều cô hồn, người khuất mặt trở về nhà ăn Tết, còn lảng vảng khắp nơi. Nếu “giáp mặt” sẽ gặp xui xẻo triền miên, cuộc sống gặp trắc trở, biến cố, làm ăn thất bát.
Chính vì vậy, thay vì lên rẫy, người dân trong thôn lại cùng nhau ra suối, thực hiện nghi thức “Đắp chăn” săn cá. Đồng bào Co tin tưởng, hoạt động xuống nước đầu năm như một cách “tắm rửa,” gột bỏ những điều không may mắn của năm cũ, xua tan vận rủi, đón nhận những điều tốt đẹp trong năm mới.
Năm nay, lần đầu tiên, xã vùng cao Thanh Bồng tái hiện phong tục “Đắp chăn” săn cá của đồng bào Co với quy mô lớn, thu hút nhiều người tham gia.
Với đồng bào Co, tục Đắp chăn săn cá vẫn được người gìn giữ như một sợi dây nối liền quá khứ với hiện tại. (Ảnh: T.Hậu)Sáng mùng 7 tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 (ngày 23/2), dòng sông Trường đoạn qua thôn Môn, xã Thanh Bồng rộn ràng hơn thường ngày. Từ sáng sớm, khi những giọt sương đêm còn đọng trên đầu ngọn cỏ, hàng trăm người dân mang theo cuốc, xẻng, rổ, rá… tập hợp bên bờ sông, cùng nhau tham gia hoạt động “Đắp chăn”, ngăn dòng nước bắt cá.
Anh Hồ Thanh Sơn (37 tuổi), Bí thư Chi bộ, kiêm Trưởng thôn Môn cho biết: Việc lội xuống nước đầu năm như để gột rửa những điều không may của năm cũ, xua tan vận rủi và đón nhận những điều tốt đẹp trong mùa Xuân mới. Nghi thức đắp bờ, ngăn dòng còn thể hiện mong ước được Giàng chở che, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, gia đình ấm no, hạnh phúc.
“Dân làng chọn những khúc sông, suối có nhiều cá, cùng nhau phát dọn cây dại, đắp bờ bằng đá để ngăn dòng nước, tạo thành khoảng suối cạn. Khi con đập khép kín, nước dần rút xuống, cá lộ mình dưới lớp bùn cát, sỏi đá, mọi người nhanh tay bắt cá trong niềm vui rộn ràng”, anh Sơn chia sẻ thêm.
Người dân vui mừng khi bắt được cá như một điềm may mắn đầu Xuân. (Ảnh: T.Hậu)Ngoài ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thông qua nghi thức “Đắp chăn” săn cá, người dân còn gửi gắm ý nguyện cầu mưa thuận gió hòa, cây cối tốt tươi, mùa màng bội thu, gia đình ấm no, hạnh phúc, cũng là dịp để gắn kết cộng đồng.
Sau khi bắt cá, những rổ cá sẽ được chia đều cho các gia đình hoặc cùng nhau chế biến ngay bên bờ sông, suối thành bữa tiệc đầu năm ấm áp. Những con cá tươi ngon từ sông, suối địa phương không chỉ góp phần cải thiện bữa ăn mà còn thắt chặt tình làng nghĩa xóm trong dịp Xuân mới.
Giữa nhịp sống hiện đại, nhiều phong tục đã dần mai một. Thế nhưng, tục “Đắp chăn” săn cá vẫn được đồng bào Co gìn giữ, như một sợi dây nối liền quá khứ với hiện tại. Việc duy trì phong tục này, cũng thể hiện mong muốn biến những điều từng bị xem là xui rủi, trở thành một hoạt động mang ý nghĩa tốt đẹp trong ngày Xuân.
Vì thế, người dân và chính quyền địa phương mong muốn, khôi phục và phát huy phong tục “Đắp chăn” săn cá trở thành ngày hội, thu hút du khách khắp nơi cùng tham gia.
Sau khi bắt được cá, người dân chế biến ngay bên bờ suối và cùng nhau thưởng thức để gắn kết cộng đồng. (Ảnh: T.Hậu)Phó Chủ tịch UBND xã Thanh Bồng Hồ Văn Trường cho biết: Trước đây, người dân chỉ tổ chức phong tục “Đắp chăn” trong phạm vi gia đình hoặc xóm làng. Tuy nhiên, tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, địa phương tổ chức với quy mô lớn hơn, tạo điều kiện để đông đảo người dân địa phương cùng tham gia.
Đây cũng là dịp giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống văn hóa của dân tộc Co biết ơn núi rừng và nguồn nước, những yếu tố gắn bó mật thiết với đời sống của người dân. Từ đó, có trách nhiệm trong việc nâng cao ý thức tôn trọng thiên nhiên, bảo vệ môi trường.
Cũng theo ông Hồ Văn Trường, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025 - 2030 đã xác định rõ về nội dung bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc Co. Chính quyền địa phương đã lên kế hoạch xây dựng và hoàn thiện lễ hội “Đắp chăn”.
Trên cơ sở đó, chính quyền sẽ đề nghị cấp có thẩm quyền, công nhận lễ hội là Di sản văn hóa truyền thống, nhằm lan tỏa các giá trị di sản văn hóa tốt đẹp của người Co; tạo nền tảng để phát triển các giá trị văn hóa gắn với du lịch cộng đồng tại địa phương trong thời gian tới.
