Những nếp nhà sàn truyền thống ở bản vùng cao trở thành điểm nhấn đặc trưng, góp phần tạo nên sức hấp dẫn cho du lịch cộng đồng vùng cao xứ Thanh.Từ nếp nhà sàn đến sinh kế mới
Nằm trong vùng lõi của Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, Kho Mường gây ấn tượng bởi vẻ đẹp nguyên sơ hiếm có. Không gian tĩnh lặng, trong lành cùng những nếp nhà sàn, ruộng bậc thang, hang động, thác nước… đã tạo được sức hấp dẫn đặc biệt đối với khách du lịch. Cư dân nơi đây còn có rất nhiều món ăn đậm hương vị núi rừng như: Cá nướng, cơm lam, vịt Cổ Lũng, ốc đá…
Bí thư Chi bộ bản Kho Mường Lò Văn Tăng chia sẻ, do nằm sâu trong vùng lõi khu bảo tồn nên Kho Mường vẫn giữ được vẻ mộc mạc với Hang Dơi, rừng nguyên sinh, thác nước tự nhiên và những nếp nhà sàn truyền thống. Người dân không phá vỡ không gian sống mà còn mở rộng tạo sức hút riền để thu hút du khách đến trải nghiệm.
Chị Bùi Thị Mai, du khách đến từ Hải Phòng chia sẻ, điều khiến chị ấn tượng nhất khi đến Kho Mường là cảm giác được sống chậm giữa thiên nhiên và con người.
"Mọi thứ giản dị, trong lành, rất khác với những điểm du lịch đông đúc tôi từng đến”, chị Mai bày tỏ.
Du khách trải nghiệm dệt thổ cẩm tại Nhà văn hóa bản Mạ, xã Thường Xuân.Tại bản Ngàm, xã Sơn Điện, du lịch cộng đồng cũng đang mở ra hướng đi mới cho đồng bào DTTS trong phát triển kinh tế. Toàn bản có 23 hộ đăng ký làm du lịch, trong đó 11 hộ đủ điều kiện đón khách lưu trú. Không gian sống gần gũi thiên nhiên cùng những trải nghiệm văn hóa truyền thống đã trở thành điểm nhấn, thu hút đông đảo du khách.
Những ngôi nhà sàn rộng rãi, thoáng mát; những bữa cơm với xôi nếp nương, cá sông nướng, lợn mán, măng rừng; những đêm giao lưu văn nghệ… đã tạo nên bức tranh sinh động về đời sống người Thái.
Chị Lữ Thị Nguyệt, chủ một homestay cho biết: Từ khi làm du lịch, người dân không chỉ có thêm thu nhập mà còn chủ động phát triển chăn nuôi, trồng trọt để cung cấp thực phẩm sạch, đồng thời duy trì nghề dệt thổ cẩm và các đội văn nghệ phục vụ du khách. Du lịch vì thế không chỉ cải thiện đời sống mà còn khơi dậy niềm tự hào văn hóa trong cộng đồng.
Đánh thức tiềm năng, giữ hồn bản sắc
Tại bản Mạ, xã Thường Xuân, du lịch cộng đồng đang mang lại những đổi thay rõ nét trong đời sống kinh tế - xã hội địa phương. Với 55 hộ dân, hơn 253 nhân khẩu, bản Mạ hấp dẫn du khách bởi thiên nhiên, cảnh vật cùng các hoạt động văn hóa đặc sắc, như: Hát khặp Thái, khua luống, nhảy sạp và thưởng thức ẩm thực truyền thống. Bản Mạ hiện có 4 hộ làm homestay, thực tế cho thấy, thu nhập từ hoạt động du lịch, dịch vụ cao hơn đáng kể so với sản xuất nông nghiệp.
Đồng bào dân tộc Thái xã Nam Xuân biểu diễn văn nghệ truyền thống phục vụ du khách, góp phần gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa địa phương.Bản Bút, xã Nam Xuân cũng đang dần trở thành điểm đến giàu tiềm năng. Với 105 hộ đồng bào Thái, nơi đây vẫn gìn giữ không gian văn hóa đặc trưng qua những nếp nhà sàn, những khung cửi và trang phục truyền thống.
Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Bút Hà Công Chức cho biết, bản đã thành lập các nhóm phục vụ du lịch như: Ẩm thực, văn nghệ, đón tiếp khách, an ninh trật tự, vệ sinh môi trường. Nhờ phát triển du lịch sinh thái, cộng đồng, cảnh quan bản làng được bảo vệ tốt hơn, các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Thái được gìn giữ và phát huy; kinh tế có bước phát triển, thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 42 triệu đồng/năm, tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 3,7%.
Theo bà Hà Thị Bích, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Nam Xuân, các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Thái đang lan tỏa mạnh mẽ, góp phần thúc đẩy phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”.
Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục khôi phục, dàn dựng dân ca, dân vũ; củng cố các đội văn nghệ phục vụ du lịch, đồng thời huy động nguồn lực xây dựng thiết chế văn hóa, tạo nền tảng cho du lịch cộng đồng phát triển bền vững.
Du khách trải nghiệm nhảy sạp – trò chơi dân gian đặc sắc của đồng bào dân tộc Thái tại bản Mạ, xã Thường Xuân. Điểm chung ở các bản làng là sự thay đổi trong tư duy phát triển. Người dân không còn trông chờ vào nương rẫy, mà đã biết khai thác giá trị thiên nhiên và văn hóa để tạo sinh kế. Nhà sàn, dân ca, ẩm thực, nghề dệt… không chỉ được gìn giữ mà còn trở thành nguồn lực phát triển kinh tế.
Dù vẫn còn những khó khăn về hạ tầng, kỹ năng làm du lịch..., nhưng từ Kho Mường, bản Ngàm đến bản Bút, bản Mạ... đang cho thấy một hướng đi phù hợp bền vững đang hình thành. Khi người dân thực sự là khẳng định vai trò chủ thể của di sản văn hóa, bản sắc văn hóa được bảo tồn và khai thác giá trị trong phát triển du lịch cộng đồng, sẽ "đánh thức" các bản làng vùng cao, mở ra tương lai phát triển hài hòa giữa kinh tế và văn hóa.
