Nghệ nhân A Gíp hạnh phúc bên cháu chắtNên duyên vợ chồng từ tình yêu văn hóa
Nghệ nhân A Gíp sinh năm 1918, còn vợ là bà Y Lau sinh năm 1925. Mặc dù cả hai đều ở vào tuổi “Bách tuế”, nhưng hai cụ đều khỏe mạnh, sống trong một ngôi nhà sàn gỗ đơn sơ và tự chăm sóc cho nhau chứ không ở chung với con cháu.
107 tuổi, nghệ nhân A Gip vẫn còn minh mẫn, cụ kể cho tôi nghe về câu chuyện tình lãng mạn đã gắn kết hai cụ hơn 80 năm qua. Theo đó, hai cụ đến với nhau vì có chung tình yêu với… văn hóa dân tộc.
Nghệ nhân A Gíp nhớ lại: Nhờ cha chỉ dạy mà năm 20 tuổi, chàng trai A Gíp đã biết làm nghề rèn, đan lát, làm trống và đánh cồng chiêng. Lúc ấy, A Gíp được xem là thanh niên tài giỏi trong làng Kon Túc và được nhiều người con gái ngỏ lời yêu thương.
“Lúc đó, bà Y Lau cũng là người phụ nữ tài ba. Bà biết dệt thổ cẩm, múa xoang đẹp nhất trong đội xoang của làng. Hai người thường xuyên gặp nhau tại các lễ hội do làng tổ chức và dần có tình cảm với nhau, rồi nên duyên vợ chồng đến ngày nay”, nghệ nhân A Gíp kể.
Gặp nhau qua những mùa lễ hội làng, rồi nên duyên, không của cải, không vốn liếng, nghệ nhân A Gíp và vợ đã dựng nên tổ ấm từ chính đôi tay lao động. Tình yêu văn hóa dân tộc đã gắn kết hai con người với nhau hơn 80 năm qua. Họ sống, gìn giữ và nuôi dưỡng mạch nguồn văn hóa cho thế hệ trẻ giữa núi rừng Tây Nguyên hùng vĩ.
Đến với nhau, hai cụ có 8 người con (4 nam, 4 nữ), người con đầu nay đã 80 tuổi, con út cũng 50 tuổi; tổng số con, cháu, chắt đã gần 100 người. Phần lớn con cháu hai cụ hiện đang sinh sống tại các làng ở thung lũng Đăk Pne, thuộc xã Đăk Rve.
Anh A Tèo, Trưởng làng Kon Túc, xã Đăk Rve cho biết: Ở xóm Đăk Pủi, nơi gia đình nghệ nhân A Gíp sinh sống, có 54 ngôi nhà, trong đó con cháu của cụ là 30 ngôi. Hiện nay, toàn xóm có 6 người có lò rèn, thì gia đình cụ có 4 người. Cụ hiện rất khỏe mạnh, có thể làm nghề rèn, tham gia lễ hội của làng. Cụ bà thì sức khỏe có kém hơn, chỉ có thể đi lại trong nhà và đôi tai đã nặng, không còn nghe con cháu nói.
Gặp nhau qua những mùa lễ hội làng, rồi nên duyên, không của cải, không vốn liếng, nghệ nhân A Gíp và vợ đã dựng nên tổ ấm từ chính đôi tay lao động. Tình yêu văn hóa dân tộc đã gắn kết hai con người với nhau hơn 80 năm qua. Họ sống, gìn giữ và nuôi dưỡng mạch nguồn văn hóa cho thế hệ trẻ giữa núi rừng Tây Nguyên hùng vĩ.
Giữ kho báu văn hóa cho muôn đời sau
Trong ngôi nhà sàn đơn sơ, mộc mạc của nghệ nhân A Gíp và vợ còn lưu giữ toàn bộ những sản phẩm văn hóa truyền thống của người Ba Na. Hiện cụ còn giữ lò rèn truyền thống, hơn 10 chiếc ghè cổ, những chiếc gùi mà cụ đan từ lúc còn trẻ và 1 bộ cồng chiêng 14 chiếc đã gắn bó với cụ hơn 80 năm qua.
Nghệ nhân A Gíp kể: Bộ chiêng này là tài sản quý giá nhất đối với cụ. Năm 22 tuổi, lập gia đình thì bố cụ có cho bộ cồng chiêng này. Từ đó, nó gắn bó với cụ qua từng mùa lễ hội của làng. Và cũng chính từ bộ chiêng đó, cụ đã truyền dạy cho nhiều thế hệ thanh niên trong làng biết đánh cồng chiêng.
“Bộ chiêng này là vật bất ly thân, nó không chỉ là tài sản mà còn là linh hồn của người Ba Na chúng tôi. Có nhiều người hỏi mua, nhưng tôi không bán, sau này có chết tôi sẽ truyền lại cho con trai tôi, để nó gìn giữ cho con cháu sau này”, nghệ nhân A Gíp chia sẻ.
Nghệ nhân A Gíp trao đổi với con trai út là A Nam về cách bảo quản bộ cồng chiêngÔng A Nam, con trai út của nghệ nhân A Gíp chia sẻ: Bộ cồng chiêng này bố tôi rất quý, chỉ khi được phép của cụ, con cháu mới đem ra đánh phục vụ lễ hội của làng. Đánh xong thì cụ lại lau chùi sạch sẽ và cất rất kỹ. Nhờ bố và bộ chiêng này mà tôi biết đánh tất cả các bài chiêng truyền thống của người Ba Na.
Tuổi cao, đôi chân đã mỏi, đôi tay không còn khỏe, nhưng nghệ nhân A Gíp vẫn dành thời gian để làm nghề rèn truyền thống. “Nghề rèn gắn bó với đời tôi như một duyên nợ. Tuổi cao rồi, sức khỏe yếu, nhưng không làm nghề rèn thì thấy buồn, lâu lâu tôi làm để giữ nghề, truyền lại cho con cháu và tôi bán có thêm thu nhập”, nghệ nhân A Gíp cười nói.
Nghệ nhân A Gíp còn hiểu biết nhiều về phong tục, văn hóa truyền thống của người Ba Na. Những lễ hội truyền thống của làng không khi nào vắng bóng cụ. Cụ chính là người chủ trì và hướng dẫn cho dân làng thực hiện các nghi lễ. Cụ luôn sống hết mình và mong muốn con cháu phải biết trân quý những giá trị văn hóa truyền thống của người Ba Na.
Anh A Tèo, Thôn trưởng làng Kon Túc, xã Đăk Rve chia sẻ: Trong lòng mỗi người dân làng Kon Túc, già A Gíp và vợ là Y Lau như là biểu tượng để các thế hệ trẻ noi theo bởi lối sống giản dị, tài năng và am hiểu về văn hóa truyền thống.
Những đóng góp của vợ chồng nghệ nhân A Gíp và Y Lau với dân làng Kon Túc trong quá trình bảo tồn mạch nguồn văn hóa dân tộc Ba Na là rất đáng tự hào. Giờ đây, mong muốn của hai cụ là các nghề truyền trống, những lễ hội văn hóa độc đáo của người Ba Na sẽ trường tồn mãi với thời gian.
