Nghệ nhân Ưu tú A Lễ vẫn đang miệt mài giữ nghề đan lát truyền thống của người Xơ Đăng – nhánh Mơ Nâm. (Ảnh: Ngọc Chí)Trong căn nhà sàn truyền thống nằm ở cuối làng Kon Chênh, xã Măng Đen, nhiều năm nay, Nghệ nhân Ưu tú A Lễ vẫn miệt mài giữ nghề đan lát truyền thống của người Xơ Đăng - nhánh Mơ Nâm. Dẫu những sản phẩm như gùi, rổ, nia ông làm ra không được sử dụng nhiều như trước, nhưng đó là trách nhiệm, là tình yêu nghề mà ông đã gắn bó từ thời trai trẻ đến nay.
Nghệ nhân Ưu tú A Lễ chia sẻ: Được cha truyền dạy, năm 15 tuổi tôi đã biết làm nghề đan lát. Giờ đây, vẫn còn vót được từng sợi nan, đan từng chiếc gùi, rổ, nia, tôi vui lắm. Bây giờ, làng cũng làm du lịch nên sản phẩm được nhiều người biết đến, họ mua về làm quà kỷ niệm. Dù thu nhập không nhiều nhưng tôi cảm thấy vui vì nghề đan lát vẫn còn giá trị trong đời sống hiện đại.
Hơn 50 năm gắn bó với nghề dệt thổ cẩm, nghệ nhân Y Thuật mong muốn thế hệ trẻ luôn biết yêu quý và gìn giữ nghề truyền thống của dân tộc. (Ảnh: Ngọc Chí)Tại vùng đất biên cương, xã Rờ Kơi, tỉnh Quảng Ngãi, có một "ngọn lửa" bền bỉ đã cháy suốt hơn nửa thế kỷ để giữ gìn hồn cốt của người Xơ Đăng - nhánh Hà Lăng. Đó chính là nghệ nhân Y Thuật ở làng Đăk Đe, người phụ nữ đã dành trọn cuộc đời mình bên khung cửi, dệt nên những tấm thổ cẩm mang hơi thở của núi rừng. Bà không chỉ dệt cho riêng mình mà còn là người giữ lửa, tận tình truyền dạy kỹ thuật dệt cho thế hệ trẻ trong làng.
Nghệ nhân Y Thuật bộc bạch: Gắn bó với nghề dệt từ khi còn là thiếu nữ, đến nay bà đã có hơn 50 năm miệt mài bên những sợi chỉ màu. Đối với bà, tiếng lách cách của khung cửi không chỉ là âm thanh của lao động, mà là nhịp đập của trái tim, là sợi dây kết nối với tổ tiên và cội nguồn. Nghề dệt thổ cẩm không chỉ đơn thuần là việc tạo ra trang phục, mà là một tác phẩm nghệ thuật kết tinh từ sự khéo léo và thế giới quan sinh động.
Tại khu vực phía Tây của tỉnh Quảng Ngãi, các nghề thủ công truyền thống như rèn, đan lát, dệt thổ cẩm, làm men lá, rượu cần…cũng đang là nghề mang lại lợi ích kinh tế cho đồng bào Xơ Đăng nơi đây.
Phụ nữ Xơ Đăng ở xã Đăk Ui giữ nghề làm men lá truyền thống. (Ảnh: Ngọc Chí)Từ kinh nghiệm và đôi bàn tay khéo léo, sự thông minh, sáng tạo của các nghệ nhân Xơ Đăng đã tạo ra những sản phẩm thủ công thuyền thống chắc chắn, đẹp, tinh xảo, không chỉ phục vụ thiết thực cho quá trình lao động sản xuất, sinh hoạt hằng ngày của mỗi gia đình, mà còn là hàng hóa được trao đổi, mang lại giá trị kinh tế cao cho các gia đình làm nghề.
Triển khai thực hiện Dự án 6, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trong năm 2025, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi đã xây dựng 2 mô hình bảo tồn di sản văn hóa truyền thống của dân tộc Xơ Đăng - nhánh Mơ Nâm tại xã Kon Plông và dân tộc Xơ Đăng - nhánh Tơ Đrá tại xã Ngọk Réo. Mỗi mô hình trưng bày gần 30 hiện vật, giới thiệu về nghề dệt thổ cẩm, nghề đan lát, nông cụ và săn bắt, các loại nhạc cụ truyền thống của dân tộc Xơ Đăng.
Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi tổ chức Triễn lãm, trưng bày nghề truyền thống của dân tộc Xơ Đăng tại không gian chợ phiên Măng Đen để giới thiệu đến du khách trong và ngoài tỉnh. (Ảnh: Ngọc Chí)Cùng với đó, Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi triển khai thực hiện công tác khảo sát, kiểm kê, sưu tầm, tư liệu hóa Di sản văn hóa nghề thủ công truyền thống của dân tộc Xơ Đăng và tổ chức Triển lãm, trưng bày tại không gian chợ phiên Măng Đen để giới thiệu đến du khách trong và ngoài tỉnh.
Ông Nguyễn Chí Thanh, Giám đốc Bảo tàng tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi cho biết: Không gian trưng bày gồm 250 hình ảnh, 127 hiện vật là công cụ, dụng cụ, đồ dùng được các nghệ nhân dân tộc Xơ Đăng chế tác, sử dụng qua các thời kỳ, qua đó góp phần tạo sự lan tỏa về nghề thủ công truyền thống; về bức tranh di sản đa sắc màu văn hóa các dân tộc Việt Nam đến với Nhân dân trong tỉnh, các nhà nghiên cứu di sản văn hóa, khách du lịch...
